Cok okurlarim kisilik bozuklugunu okuduktan sonra “acaba bendede bu hastalik varmi “diye soruyorlar.Insanoglu ister istemez bir hastaligi okuduktan sonra kendisinde aramaya basliyor.Bunu bende zaman zaman yapmisimdir.Örnegin televziyonda bir dis hekimi dis etlerin hassasligini anlatirken aynayi alip dis etlerimi inceledigimi hatirliyorum,yada gögüs kanserine yakalanan bir yakinimizi duyunca bizde bir doktora görünelim diyoruz.Ama bunlarin icinden en hassasi beyindir.Kisilik bozuklugumuz,fobimiz v.s. oldugunu düsünürsek bu bizi cikmaza sokabilir.Cünki her insanoglunun bir takintisi bir fobisi v.s vardir.Üzerinde durmak ve düsünmek bazen kisilik bozuklugumuzu dahada kuvetlendirir ve bizde olmayan bir rahatsizligi davet edebilir.

Peki,ruh sagligi ile Ruh hastaligi arasindaki fark nedir? Bazen cevap aciktir, bazen ise degil. Örnegin beynimizin  icinde sesler duyan kisiler Sizofren olabilir. Yüce fikirleri olan kisilerde - Hic bir tecrübesi yada egitimi olmadan Türkiye’yi yönetebilecegine inanmak gibi - Bipolar rahatsizlik olabilir. Fakat cogu zaman cevap bu kadar acik degildir. Topluluk icinde konusamiyorsaniz, bu durum bir kisilik bozuklugu  oldugunu mu gösterir, yoksa sadece asiri  heyecani mi? Üzgün ve umutsuz hissediyorsaniz, bu sadece kisa süreli bir bunalima mi isarettir yoksa ilac almanizi gerektirebilecek bir depresyona mi?

NORMAL OLAN NEDIR?

Neyin normal neyin anormal oldugunu tesbit etmek zordur. Bilim insanlari, arastirmacilar ve ruh sagligi uzmanlari (Psikologlar, Psikiyatristler, Terapistler, Rehber Danismanlar v.s.) bu konu ile yüzlerce yildir ugrasiyor olmalarina ragmen hala normal ve anormal arasindaki cizgi belirsizdir. Bazen tembelligimiz üzerimizde olur ve o gün hic birsey yapmak istemeyiz bu anormalmidir?Yoksa icimizde sakladigimiz cözemedigimiz bir sorundan dolayimidir?

Neyin normal oldugu genelde kimin tanimladigina baglidir. Normallik belirsizdir ve genelde belli bir kültürün yada toplulugun deger yargilarina göre degisir. Ve hatta ayni kültürde bile normallik zaman icinde degisebilir, özellikle degisen sosyal degerler ve beklentilerden etkileniyor ise. Örnegin 50 yil önce bosanmak kavramina büyük bir tepki ile bakilirken, bu gün bosanmak daha normal bir kavram haline gelmistir. Kültürel bir örnek vereyim:Iristiyanlar Müslümanlarin sünnet gelenegini anormal karsiliyor…v.s…
Psikolojide normal olani anormal olandan ayirt etmekteki en büyük güclük ise test edilememesinden kaynaklanir. Obsesif-kompulsif icin her hangi bir MRI yada kan testi yoktur, Depresyon icin her hangi bir ultrason yada Bipolar rahatsizlik icin röntgen bulunmamaktadir. Bu tabiki psikolojik hastaliklarin biyolojik nedenleri olmadigi anlamina gelmez, cünkü beyindeki kimyasal maddelerde olusan degisimler ile baglantilidirlar ve bilim insanlari bu degisimleri harita üzerine koymaya baslamislardir. Fakat psikolojik hastaliklari teshis edebilecek testler hala mevcut degildir.

PSIKOLOJIK RAHATSIZLIGIMI NASIL ANLARIM?

 Psikologlar ve psikiyatristler, testler yerine, belirtilere, semptomlara ve ortaya cikan islevsel bozukluklara bakarak teshis koyarlar.

İslevsel bozukluklar, banyo yapmak yada ise gitmek gibi belli rutin isleri yada temel günlük görevleri yerine getirememektir.

Belirtiler, her objektif gözlemcinin farkedebilecegi isaretlerdir, örnegin asiri sinirlilik yada hizli nefes alip verme gibi.Hizli konusmak,heyecan yapmak gibi. 

Semptomlar, mutsuzluk yada ümitsizlik gibi hasta tarafindan algilanan yada hissedilen duygulardir.

 Belirtiler, semptomlar ve islevsel bozukluklar. Tani ve istatistik Rehberinde (Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders - DSM) detayli olarak tanimlanmistir. Buna göre 300’den fazla degisik Psikolojik hastalik siniflandirilmistir. Amerikan Psikiyatri Kurumu tarafindan cikarilan DSM rehberi, Psikologlar ve Psikiyatristler tarafindan, anoreksiyadan tutunda röntgencilige kadar her tür hastaligi teshis etmekte kullanilir. Tani rehberinin ilk basimi 1952 yilinda yapilmis ve bu güne kadar sürekli olarak güncellenerek yayinlanmaya devam etmistir.

Neden normal ve anormal arasinda bir ayirim yapmak ve damgalanmaya yol acabilecek isimler getirmek gereklidir? Neden özel bir teshis gerekir? Bunun bir sebebi, Amerika’da saglik sigortasi endüstrisinin DSM kitabinda aciklanan teshislere bakarak, sigorta kapsamini ve ödenecek miktarlari tespit etmesidir. Diger bir neden ise, dogru tedaviyi önerebilmek icin neyin tedavi edilmesi gerektigini (ve bu hastaligin tedavi edilip edilemeyecegini) bilme gerekliligidir.

BEN NORMALMIYIM YOKSA ANORMALMIYIM?

 Psikologlar ve Psikiyatristler sahip oldugunuz belirtilerin, semptomlarin yada islevsel bozukluklarin normal mi yoksa anormal mi oldugunu nasil belirlerler? Uzmanlar cogunlukla asagidaki yaklasimlari kullanirlar:

Kendi algiladiklariniz. Düsüncelerinizi, davranislarinizi ve islevselliginizi nasil algiladiginiz, sizin icin neyin normal oldugunu belirlemek icin kullanilir. Bazi konularla basa cikamadiginizin farkinda olabilirsiniz. Yada daha önce yapmaktan zevk aldiginiz günlük aktiviteleri artik yapamadiginizi yada yapmaktan zevk almadiginizi düsünebilirsiniz. Eger depresyonunuz varsa, günlerce bulasiklari yikamayabilir, banyo yapmayi birakabilir, sosyallesmekten kacinabilir, hobilerinize olan ilginizi yitirebilir yada ailenize normalden cok daha fazla bagirmaya baslamis olabilirsiniz. Kendinizi üzgün, ümitsiz, cesareti kirilmis ve vazgecmis hissedebilirsiniz. Bu davranislarin normalden farkli oldugunu farkedebilir, bir seylerin yanis oldugunu düsünebilirsiniz.
Baskalarinin algiladiklari. Kendi algilariniz objektif olmayabilir ve davranislariniz, düsünceleriniz yada islevselliginiz konusunda yeterince dogru bilgi vermeyebilir. Oysa tarafsiz gözlemciler bunu saglayabilir. Size göre yasaminiz gayet normal gelebilir. Fakat cevrenizdeki kisilere garip ve anormal gelebilir. Bu genelde sizofren durumlarinda gecerlidir. Eger sizofrenseniz, sesler duyuyor olabilirsiniz ve baska bir insan ile iletisim kurdugunuzu düsünerek bu seslerle konusmaya devam edebilirsiniz. Bu durumu gözlemleyen disardan birisi icin davranisiniz anormal gelecektir.
Kültürel ve etnik normlar. Cogu kez, neyin normal neyin anormal oldugu icinde bulundugumuz kültür tarafindan belirlenir. Fakat bu sizin kültürünüzde normal kabul edilen bir davranis baska bir kültürde anormal olarak karsilanabilir demektir. Sadece kendi duydugunuz seslerle konusmak Bati dünyasinda Sizofreni belirtisi olabilir, fakat diger kültürlerde bu tür halüsinasyonlar dinsel deneyimin bir parcasi sayilabilir. Ve bazi davranislar ailenizde normal karsilanabilir ama disarda düzeltilmesi gereken anormal davranislar olarak düsünülebilir. Örnegin, dikkat eksikligi ve hiperaktivite asiri kontrollü bir okul ortaminda kabul edilmezken, daha az kontrollü ev ortaminda normal sayilabilir.
Bir insanin Psikolojik rahtsizligini belirlemekte, genelde bu dört alan göz önüne alinir. Psikolog yada Psikiyatrist size nasil hissettiginizi sorabilir, baskalarinin davranislarinizda yada ruh halinizde bir farklilik görüp görmediklerini sorabilir ve aile yapinizi sorabilir. Ayrica psikolojik testlere cevap vermenizi steyebilir.

NORMAL OLAN NEDIR?

 Deger verdiginiz bir iliskiden sonra kendinizi üzgün hissetmeniz normaldir. Fakat asiri üzgün haliniz haftalarca devam ediyorsa ve ise gitmek, ev islerini yapmak yada arkadaslarinizi ziyaret etmek gibi günlük aktivitelerinize olan ilginizi kaybetmis iseniz Depresyonda olabilirsiniz. Ayni sekilde, önemli bir müsteriye prezentasyon sunmadan önce heyecanlaniyorsanız ama genede hizli nefes alis verislerinizi kontrol altina alip devam edebiliyorsanız sizinkisi sosyal fobi (sosyal kaygi rahatsizligi) degil, sadece sahne korkusu olabilir.

Trafikte birisinin önünü kesmisseniz, yada dükkandaki saticiya bagirmissaniz, sadece kötü bir gün geciriyor yada genel olarak huysuz biri olabilirsiniz. Hemen normal degil anlamina gelmez.Fakat sürekli olarak saldirgan, siddete egilimli, manipülatif (baskalarini kendi cikari icin sömüren), baskalarini kullanan, sorumsuz yada kanunlara karsi gelen biri iseniz antisosyal kisilik bozuklugunuz (sosyopat) olabilir.

 PSIKOLIJI  SAGLIK DEGISEN BIR KAVRAMDIR

Bütün bu kriterlere ragmen, saglikli yada normal psikolojinin ne oldugunu net olarak tanimlamak oldukca zordur. DSM bu zorlugun farkindadir ve Psikolojik rahatsizliklari strese, islevsellikte soruna yol acan yada sagligi asiri derecede bozan (ölüm, keder yada sakatliga sebep olan) psikolojik sendromlar, ve davranislar ile siniri  tutmaktadir. Ayrica bu sendromlar kültürel olarak normal kabul edilmis ve bir olaya bagli olarak beklenen tepkiler olmamalidır. Örnegin sevilen birinin kaybi sonucu yas tutmak gibi.

Psikolojik rahatsizliklar, asiri stres, aci cekmek yada islevsellikte bozukluklar ile baglantili olarak kisinin düsüncesinde, ruh halinde yada davranislarinda degisiklikler olmasi halidir.

TERAPI HERZAMAN GEREKLI DEGILDIR,INSAN KENDINIDE TERAPI EDEBILIR

 Gercekten teshis edilebilecek bir Psikolojik rahatsizliginiz olsa bile, günlük yasaminizda tedavi gerektirecek kadar önemli bir problem yaratmiyor olabilir.

Örnegin örümcekleri düsünün. Bu hayvanlara karsi asiri bir korkunuz olabilir, fakat hic bir zaman örümcekler ile karsilasmamis olabilirsiniz, yada örümcek gördügünüzde birisini cagirip yardim istiyor olabilirsiniz.Bu fobinin yasaminiza cok az etkisi olabilir ve normal yasaminizda hic bir aksaklik yaratmayabilir. Yada baska bir örnek:Simdiki en büyük sikayetimiz bilgisayarda oyun hastaligidir.Bu durumda yine kendi kendinizi terapi edebilirsiniz,kendinize bir sinir koyabilir ve bilgisayari kapamaniza kendinizi zorlayabilir baska bir mesgale bulabilirsiniz.Bu tür bir durumda terapiye gerek var midir? Hayir. Kisinin durumuna bir teshis koyulabilir ama terapi gerektirmez. Sonuc olarak Psikolojik tedavi sadece kisinin günlük hayatini sürdürmesine engel olan durumlarda düsünülür.Bütün denemelerinize ve cabalariniza ramen yinede kendinizi kontrol altina alamiyorsaniz , böyle durumda uzmana görünmeniz en dogru karardir.