Bu hastaligin temelinde baskalarina karsi duyulan güvensizlik ve kuskuculuk yatar. Kisi kuskularini, tartisarak, sikayet ederek yada agresiflik ile ifade eder. Paranoid kisiler görüntüde soguk, objektif ve mantikli gibi görünebilirler ama genelde saldirgan, inatci ve sarkastik davranirlar. Baskalari hakkinda negatif yargilar gelistirebilir ve kendileri gibi paranoid inanclarin paylasildigi tarikatlara yada gruplara üye olabilirler.

Paranoid kisilik ilk olarak cocuklukta, ve ergenlik döneminde ortaya cikar. Belirtileri yalnizlik, arkadas edinememek, asiri hassas olmak, tuhaf düsünceler ve fantaziler olarak görülür.

Bu kisiler kendilerini iki zit sekilde görürler: bir taraftan davranislari ukalaca ve kendini begenmisce olmasina ragmen diger taraftan kücük düsmeye ve asagilanmaya karsi savunmasizdirlar. Bu kisiler genelde kendilerini dürüst, adil ve dogru olarak görürler fakat baskalarinin kendilerini yanlis anladiklarina inandiklari icin güc kullanarak kendilerini göstermeye calisirlar. Her zaman diger insanlar hatali kendileri dogrudur. Arastirmalar paranoid kisilerin alti temel inanca sahip olduklarini göstermektedir:

1. Felaket cok yakin.
2. Dünya kötü insanlar ile dolu.
3. Kaza diye bir sey yok; bu tür olaylar kötü niyetli insanlar tarafindan gerceklestirilir
4. Herkes bana kötülük yapmaya calisiyor.
5. Ben hakliyim, diger insanlar yanlis.
6. Ben diger insanlardan farkliyim; baskalarinin göremediklerini görebilir yada hissedebilirim.

Paranoid kisiler diger insanlarin kendisine zarar verecegini, kandirmaya kalkacagini yada kullanmak isteyeceklerine inanir ve insanlarin güvenilirligi konusunda süpheler ile doludur. Eger paranoid kisilige sahipseniz büyük ihtimalle hic bitmeyen güvensizliginiz ve baskalarinin sizi aldatmasini beklemekten tükenmissinizdir. Siz baskalarindan en kötüyü beklersiniz ve diken üstünde beklersiniz. Bu yüzden sürekli endiseli, korku dolu, kuskucu ve gerginsiniz. Siz kötü bir dünyada yasiyor ve olabilecek bir saldiriya karsi her an hazirda bekliyorsunuz.

Paranoid kisiler arkadaslarindan yada dostlarindan sadakat gördüklerinde cok sasirirlar ve hatta inanamazlar, cünkü bir sorun oldugunda herkesin kendisine saldiracagini yada umursamaz davranacagini beklerler. Baskalarindan gelen iltifatleri genelde gizli elestiriler yada daha iyisini yapmasi icin kendisine yapilan baski olarak algilarlar. Cognlukla baskalarinin yardim teklifini bir isi tek baslarina beceremedigine dair bir mesaj gibi düsünürler. Baskalarindan yardim isteyemezler ve kisisel bilgilerini paylasamazlar cünkü bilginin kendilerine karsi kullanilmasindan korkarlar.

Eger siz paranoid kisilik bozuklugu yasiyorsaniz, cevrenizdeki insanlar sizi gecinmesi zor birisi olarak görüyor olabilirler. Arkadaslariniza güvenmiyor ve agresif tavirlarla yaklasiyorsunuz. Sürekli sikayet ediyor, insanlara soguk ve ilgisiz davraniyorsunuz. Arkadaslarinizla inatlasiyor, alaylı ve igneleyici sözler sarfediyorsunuz. Baskalarina alinmakta cok hizli ama affetmekte cok yavassiniz. En ufak olayda bile intikam almak istersiniz.

Arastirmalar, Paranoid kisilerin elestiri ve cezalandirma sonucunda ortaya cikan utanc ve asagilanma duygusuna karsi asiri derecede hassas olduklarini göstermektedir. Dogal olarak bu kisiler otorite sahibi insanlar ile sürekli problem yasarlar, cünkü özgürlüklerini yitirmekten, köle haline getirilmekten ve bastirilmaktan korkarlar.

Pranoid özellikler normal insanlarda belli ölcüye kadar mevcuttur ve bir insani Paranoid kisilik bozukluguna sürükleyen etkenler belirsiz olabilir; örnegin stress altinda ortaya cikabilir. Görünümleri gergin, savunmada, sinirli, asiri hassas ve her an saldirmaya hazir olabilir. Kendilerine yönelik elestiriyi asla kabul etmezken, baskalarini kritize etmeye ve asagilamaya meyillidirler. Genelde bu tür insanlar enerji dolu, hirsli, cok calisan ve basarili insanlardir. Saldirgan, inatci ve kati olmalarinin yanisira oldukca akilli ve bilgilidirler. Paranoid kisiligin bir özelligi sorumlulugu baskalarinin üzerine atarak sucu kendi disindaki diger insanlarda aramaktir.
PARANOID BELIRTILERI

1. Basarisizliktan ve asagilanmaktan asiri derecede korkma
2. Karsilastigi kötü davranislari asla affetmemek, kin tutmak
3. Kuskuculuk, kiskanclik, cekememezlik
4. Sorumluluktan ve sucu üstlenmekten kacinmak
5. En siradan davranislarin bile kötü amacli oldugunu düsünmek
6. Insanlarin sadik olmadigina dair sürekli sühpe duymak, kimseye güvenmemek
7. Kendini korumak icin asiri ve saldirgan bir tarz ile hareket etmek.
8. Baskalarini suclamak
9. Sabit fikirli, inatci ve kati bir yapi
10. Kizmaya, öfkelenmeye ve agresiflesmeye hazir olma
11. Otoriteye karsi baskaldirma
12. Ukalalik, kendine asiri güven, herkesten üstün olduguna inanmak
13. Yalan söylemeye ve gercekleri farkli göstermeye egilim

TEDAVISI

Cok az Paranoid kisilik bozuklugu olan kisi kendi istegi ile psikologa yada psikiyatriste tedaviye gelir. Cogu kez ya aile üyeleri yada baska etkenlerin zoru ile terapiye baslarlar.

Arastirmalar düsük dozda verilen bazi ilaclarin terapi ile birlikte kullanilmasi ile basarili sonuclar elde edildigini göstermistir. Fakat Paranoid kisiler ilaclara kusku ile yaklasacaklari icin ilacin yan etkilerine ciddi tepkiler verirler. Dolayisiyla hasta belli semptomlari durdurmayi kendi isteyene kadar ilac önermekten kacinmak iyi olabilir. Uygulanacak tedavi yöntemi hastanin isbirligi göstermesi ile cok daha basarili olacaktir.

Kisilik hastaliklarinin erken yaslarda gelisiyor olmasi ve insanlarin kendilerini bu hastalik ile tanimlıyor olmasi tedavinin cözümünü zorlastirmaktadir. Tedavinin basarili olabilmesi icin kisinin köklesmis davranis sekline, yaklasimlarina, bakis acilarina, iliski yapilarina ve kapasitelerine deginilmesi gerekir. Genelde kisilik problemleri psikoterapi ile cözümlenebilmesine ragmen, uzun zaman icinde yerlesmis olan bu duygu, düsünce ve davranis aliskanliklarini degistirmek yogun ve sürekli tekrarlanan bir tedavi ve ögrenme süreci gerektirir.